بانک مقالات و تحقیقات آموزشی - فرهنگی

• سعيد انصاري - نورآباد ممسني

آگاهي نوجوانان از نيازهاي مهم رواني خويش، زمينه‌ي مطلوبي براي حفظ بهداشت رواني آنان مي‌باشد. به اين مفهوم كه آشنايي به ماهيت نيازها و چگونگي عملكرد آنها، نوجوان را در تأمين و تقويت احتياجات روحي خويش ياري مي‌نمايد و از عوامل تهديدكننده بهداشت رواني، آنان را مصونيت مي‌بخشد. مربيان و مشاوران با درك ارتباط نيازهاي اساسي نوجوانان و بهداشت رواني آنان، مي‌توانند با توانايي بالايي در تأمين و تقويت مقوله سلامت روحي دانش‌آموزان، به تبيين و ايفاي نقش خويش اقدام نمايند.

برخي از مهم‌ترين نيازهاي اساسي دانش‌آموزان نوجوان عبارتند از:

1. همه نوجوانان نياز دارند مهارت‌هاي ضروري دريافت‌هاي خود از زندگي و دانش اقتصادي خويش را توسعه بخشند. براي رسيدن به اين هدف، بيشتر نوجوانان نياز دارند زير نظارت ديگران و متخصصان كار كنند و به همان خوبي آموزش ببينند كه در زمينه‌ي مهارت‌ها و دانش مربوط به حرفه‌هايشان آمادگي پيدا كنند.

2. همه نوجوانان نياز دارند تا سلامتي و تناسب وضع جسماني خويش را حفظ نموده و توسعه بخشند.

3. همه نوجوانان نياز دارند تا با حقوق و وظايف خويش در زمينه‌ي شهروندي در يك جامعه سالم آشنا شوند.

4. همه نوجوانان نياز دارند تا معني و مقصود زندگي خانوادگي را از لحاظ فرد و جامعه درك نموده و با شرايطي كه براي يك زندگي خانوادگي موفق ضروري است، آشنا شوند.

5. همه نوجوانان نيازمندند تا بدانند چگونه خريد كنند و چگونه كالاها را مورد استفاده قرار دهند و از خدمات به چه نحو بهره ببرند. آنها همچنين نيازمند به درك ارزش‌هاي مصرف‌كننده و نتايج اقتصادي عمل خود مي‌باشند.

6. همه نوجوانان نياز دارند تا روش‌هاي عملي تأثير علم بر زندگي انسان و واقعيات اساسي علم را كه به ماهيت دنيا و انسان مربوط مي‌شود، خوب درك كنند.

7. همه نوجوانان، نياز به فرصت‌هايي دارند تا ظرفيت‌هاي لازم را براي قدرشناسي از زيبايي، ادبيات، هنرها و طبيعت در خود پرورش و توسعه دهند.

8. همه نوجوانان نيازمندند تا توانايي بهره‌گيري از اوقات فراغت را به‌خوبي پيدا كنند و خردمندانه برنامه زندگي خود را تنظيم نمايند.

9. همه نوجوانان نيامندند تا منزلت و احترام سايرين را حفظ نموده و اين توانايي را در خود پرورش دهند و احتياج به اين موضوع دارند كه در بينش خود نسبت به اصول و ارزش‌هاي مذهبي، تحولي به وجود آورند و قادر به همكاري با ديگران در زندگي، كار و فعاليت باشند.

10. همه نوجوانان نياز دارند تا توانايي خود را در تفكر خردمندانه، بيان روشن افكار و انديشه‌ها، خوب شنيدن، خوب خواندن و خوب درك كردن افزايش دهند.

11. همه نوجوانان نياز دارند تا استعدادهاي خود را كشف كنند و تجارب اساسي و بنيادين را براي كفايت شغلي و حرفه‌اي كسب كنند.

12. همه نوجوانان نياز دارند تا در فعاليت‌هاي فوق برنامه مدرسه و امور اجتماعي مربوط به خويش مشاركت جويند و موقعيت خود را به وضعيتي كه بزرگسالان از حيث شهروندي دارند، نزديك گردانند.

13. همه نوجوانان نياز دارند متناسب سن خود تجربه و بينش لازم را كسب نموده و آن را توسعه بخشند، به گونه‌اي كه پايه‌اي براي زندگي خانوادگي و اجتماعي آنها محسوب شود.

14. همه نوجوانان نياز دارند تا احساس ارزش مربوط به اشياي مادي و حقوق مالكيت را به طور صحيح درك نموده و اين احساس را در خود توسعه دهند.

15. همه نوجوانان نياز دارند تا در زمينه فراگيري دانش محيط زيست تلاش كنند و علاوه بر آن از عوامل مساعدي نيز كه به حفاظت محيط زيست مربوط مي‌شود، آگاه شوند و اثرات زيانبار آلاينده‌ها را بر چنين محيطهايي بررسي نمايند و فرصت‌هايي براي كاربرد ديدگاه عمل در حل مسائل خويش داشته باشند.

شيوه‌هاي مختلفي براي آشنايي با نيازهاي دوران بلوغ وجود دارد كه برخي از مهم‌ترين آنها عبارتند از:

1. مشاهده معني‌دار و پيوسته

چنانچه بتوان نوجوان را در وضعيت‌هاي مختلف و متنوعي مورد مشاهده قرار داد و اين امر به طور مستمر انجام پذيرد، نوعي همبستگي و قانونمندي در رفتارهاي او مي‌‌توان تشخيص داد كه برخي از آنها حاكي از نياز خاصي مي‌باشد. به عنوان مثال نياز نوجوان به اخذ تجارب اجتماعي را مي‌توان در رفتارهاي نوجوان در محيط مدرسه، علاقه‌مندي به مطالعه، پيوستن به جمع دوستان و پرسش‌هاي خاص او، متجلي ديد.

2. همدلي و همزباني

برقراري ارتباط صميمانه با نوجوانان، شيوه مطمئني براي درك نيازهاي رواني اوست. دليل اين امر را مي‌توان در يك عبارت خلاصه نموده؛ راه نفوذ در شخصيت نوجوان، جلب اعتماد وي و برانگيزاندن او در گفتگويي صميمي ‌و متكي بر همدلي است. به راستي مي‌توان ادعا نمود كه اگر نوجوان به كسي اعتماد نمايد، دريچه‌هايي از عالم درون خود به بيرون مي‌گشايد و در لابلاي گفتگوها، نيازهاي خود را بروز مي‌دهد.

3. بازگشت به دنياي درون

چنانچه باور كنيم كه نيازهاي مشتركي نوجوانان را با ديگران پيوند مي‌دهد، بر اين اساس مي‌توان با فهم و درك نيازهاي شخصي، به نوعي از نيازهاي نوجوان نيز پي برد. به عنوان مثال، همه ما انسان‌ها نيازمند تكريم شخصيت هستيم و در هر مرحله زندگي از اينكه مورد احترام واقع شويم، رضايت خاطر احساس مي‌كنيم. همه گروههاي انساني نيازمند تبادل عاطفي هستند و به عبارت ديگر مايلند كه ديگران را دوست بدارند و علاوه بر آن دوست داشته شوند.

نتيجه‌اي كه از اين بحث به دست مي‌آيد، در عبارات زير خلاصه مي‌شود:

1. گام نخستين، درك نيازهاي نوجوان به وسيله‌ مربيان و مشاوران است.

2. گام دوم، فهماندن و شناساندن نيازهاي مذكور به نوجوان است.

3. وهله بعد، تلاش براي تأمين مطلوب نيازهاي مذكور به وسيله نوجوانان و اطرافيان است.

4. و در نهايت، روشن نمودن رابطه ميان نيازهاي اساسي و بهداشت رواني نوجوانان براي آنان و اطرافيان، مرحله پاياني محسوب مي‌شود.

منبع:

بلوغ و نوجواني – دفتر توسعه و برنامه‌ريزي امور پرورشي.

*****