X
تبلیغات
بانک مقالات و تحقیقات آموزشی - فرهنگی - تشويق به كتابخواني در دانش آموزان

بانک مقالات و تحقیقات آموزشی - فرهنگی

Educational And Cultural Articles And Researches-Mahmoud Hosseini Weblog

تشويق به كتابخواني در دانش آموزان

تشويق به كتابخواني در دانش آموزان

مهـرعلي گراونـد

كارشناس تشكيلات و تحول اداري آموزش و پرورش شهرستان كوهدشت

 مقدمه:

دانش آموزان سرمايه هاي عظيم جامعه محسوب مي شوند . براي پرورش و تربيت اين سرمايه ها از ابزارهاي مختلفي استفاده مي شود كه مهمترين آن ها كتاب است .  اگر بتوانيم مطالعه را در دانش آموزان به صورت يك عادت در آوريم،  ارتباط آن ها با جهان دانش وآگاهي، سخت و غير ممكن نخواهد بود و بدون هيچ زحمت و مرارتي خواهند توانست  درك و انديشه خود را نسبت به جهان هستي رشد تعالي ببخشند.

حال اين سوال مطرح است كه چرا عادت به مطالعه به عنوان يك عادت مطلوب فرهنگي در بين اقشار جامعه، مخصوصاً دانش آموزان جامعه ما، چندان رواج ندارد؟  براي يافتن اين پاسخ سئوال بايد اهداف و انگيزه هاي مطالعه وهمچنين عوامل موثر در ميزان علاقه مندي دانش آموزان به مطالعه را مورد بررسي قرار دهيم:

 * اهداف و انگيزه ها مطالعه:

« گري و راجرز » فهرستي از اهداف و انگيزه ها ي مطالعه را ارائه نموده اندكه مهمترين آن ها به شرح زير است: 1- عادت 2- وظيفه 3- گذراندن اوقات فراغت 4- آگاهي از مسائل جاري 5- ارضاي ميل شخصي و علايق 6-  نياز زندگي روزمره 7- ارضاي نيازهاي شهري و اجتماعي 8-  ارضاي نيازهاي  روحي و معنوي . 

 عوامل موثر در مطالعه:

1- خانواده

      سطح اقتصادي و اجتماعي خانواده و نحوه نگرش والدين نسبت به پديده كتاب وكتابخواني رابطه مستقيمي با چگونگي مطالعه آزاد دانش آموز دارد . متاسفانه ازآن جا كه درصد قابل توجهي از خانواده ها در كشورمان از تحصيلات كافي و وافي برخوردار نيستند، زمينه يادگيري غير مستقيم و پايداري براي دانش آموزان فراهم نمي شود . البته اين بدان معني نيست كه مطالعه به عنوان يك عادت خوب در بين خانواده هايي كه والدين با سواد دارند، الزاماً بالااست .

به عقيده بيشتر صاحب نظران تعليم وتريبت، مطالعه كاري اكتسابي است وهمانند بسياري از عادات درست يا نادرست انسان، در همان سال هاي اول زندگي  شكل مي گيرد و در مراحل مختلف رشد ادامه مي يابد. نتايج تحقيقات مختلف نشان داده اند، فرزندان خانواده‌هايي كه والدين آن ها با كتاب، مجله و ديگر منابع مطالعه سر وكار دارند، بيشتر اهل كتاب و مطالعه هستند. بنابراين اگر پدر و مادر خود عادت به مطالعه و كتابخواني نداشته باشند، فرزندان آن ها نيز عادت به مطالعه پيدا نمي كنند . كتابخواني والدين، نقطه شروع عادت به مطالعه در دانش آموز است . لذا به نظر مي رسد دانش آموزي كه در محيط كتاب و مطالعه پرورش مي يابد، بيشتر از همسالان خود اهل مطالعه است .

2-كتابخانه

      كتابخانه به عنوان يكي از مقدس ترين كانون هاي جامعه زماني مي تواند ميزبان خوب دانش آموزان باشدكه ازتازه ترين كتاب ها و آثار ارزشمند برخوردار باشد .كتابخانه هاي مدارس مي بايست به تناسب ويژگي ها و نيازهاي دانش آموزان و مراجعان خود متنوع ترين و موثر ترين كتاب ها و مجلات را داشته باشد تا هر فرد بتواند به فراخور استعداد و علايقش از آن ها استفاده كند . برگزاري نمايشگاه هاي كتاب در مناطق مختلف آموزش و پروش، فراهم نمودن انگيزه هاي لازم براي دانش آموزان به منظور حضور فعال در اين نمايشگاه ها، مشاهده كتاب هاي متنوع ودر اختيار گذاشتن كتاب با نازل ترين قيمت ممكن، از ديگر عوامل موثر در تشويق كودكان نوجوانان به مطالعه و گسترش فرهنگ كتابخواني است .

      بايد همواره خانواده واولياء مدرسه به ويژه معلمان، كودكان ودانش آموزان را تشويق نمايند تا به عضويت كتابخانه‌ي مدرسه و كتابخانه‌ي عمومي شهر خود درآيند .كتابخانه بايستي به عنوان خانه دوم و شايد خانه سوم (پس ازمدرسه) هر كودك، نوجوان وجوان درآيد . در حالي كه امروزه درصد بسيار كمي از دانش آموزان كشور ما به عضويت كتابخانه در مي‌آيند .

3- مدرسه و معلم

       مدرسه محل مناسبي براي آشنايي با كتاب و تقويت روحيه كتابخواني است . كتابخانه بايد به بخشي از نظام آموزشي ما تبديل شود و آن هم نه به منزله امري فرعي، تفنني و سرگرمي، بلكه به مثابه امري ذاتي و لازمه آموزش و پرورش بايد مورد توجه قرار گيرد .همچنين بايد بدانيم كه كتاب وكتابخواني فقط براي پر كردن اوقات فراغت نيست و چنين مقوله مهمي را نبايد در بحث سرگرمي هاي جامعه مورد بررسي قرار گيرد بلكه اين امر بايد پايه و بنيان استوار هر برنامه ريزي اصولي و آموزشي قلمداد شود .

     فضاي حاكم برمدرسه و كلاس درس وچگونگي نگرش معلمان نسبت به كتاب و كتابخواني در ايجاد آمادگي ذهني و انگيزه‌هاي مطالعه دانش‌آموزان بسيار موثر است . برخورداري مدرسه  از يك كتابخانه زنده و پويا، مديريتي مدبر و معلماني اهل كتاب و مطالعه، مناسب ترين شيوه براي گرايش بچه ها به كتابخواني است . معلماني كه حداقل ماهي يك بار،كتابي تازه و مفيد براي دانش‌آموزان معرفي مي كنند يا براي تشويق آنان كتاب هديه مي دهند، بيشترين نقش را در ايجاد نگرش مثبت و عادات مطلوب فرهنگي در ميان كودكان ونوجوان دارند . همچنين مطالعه نشريات از قبيل روزنامه، مجله توسط معلمان و آگاهي آنان از حوادث جاري كشور و محيط اطراف، خود به خود گرايش به مطالعه را در شاگردان بيدارمي‌كند.

4- وسايل ارتباطي جمعي

    رسانه هاي گروهي از عوامل بسيار مهم درتربيت عمومي اقشار جامعه به شمار مي‌روند « هايمن » دربررسي خود نشان داد كه وسايل ارتباط جمعي در شكل گيري عقايد اجتماعي فرد نقش عمده و اساسي دارند .اين وسايل كه شامل روزنامه، مجله، كتاب، راديو و تلويزيون وسينما مي شوند،  بر يكديگر تأثير متقابل دارند . جذابيت تلويزيون و قابل حمل بودن راديو و جنبه اجتماعي داشتن سينما از عوامل مهمي هستند كه باعث جلب نظر افراد شده، در الگوي مطالعه آن ها تأثير مي گذارند . البته تأثير اين وسايل در افراد مختلف متفاوت است گر چه عده اي را عقيده بر اين است كه پيشرفت تكنولوژي ارتباطات به خصوص راديو و تلويزيون اثر منفي وباز دارنده بر روي مطالعه دارند وليكن اين امر بستگي به نوع جوامع دارد . در جوامع غربي، تلويزيون بيش از آن كه يك دستگاه فرهنگي باشد، عامل انحطاط فكري و اخلاقي است .در حالي كه در كشور ما كه فرهنگ و معارف اسلامي حاكم است، انتظاري كه از راديو و تلويزيون مي رود، نشر معارف الهي وتبليغ ارزش هاي متعالي وانساني است يعني همان چيزي كه كتاب و مطالعه در پي آن است .

     راديو و تلويزيون به دو طربق مستقيم وغير مستقيم مي توانند به رواج فرهنگ كتابخواني و بالابردن سطح مطالعه عمومي موثر باشند .پخش برنامه هايي كه مستقيماً به كتاب و كتابخواني پرداخته مي شود و معرفي شخصيت هاي موفق  علمي (به طور مستقيم )  دقت دربرنامه ها و سريال ها كه همواره شخصيت خوبي از علم و مفاهيم فرهنگي ارايه شود(به طور غير مستقيم ) .

5- حكومت

     شيوه حكومت بر روي بسياري از مسايل تاثير مي گذارد . دنياي كتاب و كتابخواني نيز از اين قاعده مستثني نيست . حمايت دول از سيستم ها ي آموزشي، آموزش معلمين با كفايت و با درايت، معرفي كتاب سال، برپايي نمايشگاه هاي داخلي و بين المللي كه كتاب هارا بادرصدي تخفيف ارايه دهند، اعطاي بن كتاب، همه و همه بعنوان يك امر لازم در دنيا پذيرفته شده است .همچنين ايجاد كتابخانه هاي مدارس و حمايت از ناشران داخلي و احداث كتابخانه هاي عمومي كه ازمحل بودجه عمومي تاسيس مي گردند، نيز بخشي از برنامه‌هاي حماسي دولت به حساب مي آيند  .

 پيشنهادها

1- ايجاد فضاهاي مناسب، متنوع وخوشايند براي  مطالعه .

2- برگزاري مسابقات علمي به منظور تقويت روحيه كتابخواني در دانش‌آموزان .

3- گسترش فرهنگ نوشتاري در دانش آموزان و تفهيم اين مطلب كه نوشتن، ميوه تفكر است .

4- اهداي كتاب به دانش آموزان به مناسبت هاي مختلف .

5- تشويق اولياي دانش آموزان به مطالعه و كتابخواني، مثلاً تشويق والدين به عضويت دركتابخانه مدرسه و برگزاري مسابقات كتابخواني بين آنان .

6- ايجاد كتابخانه كلاسي در كلاس و مشاركت دانش آموزان  در اداره امور كتابخانه .

7- خواندن كتاب هاي علمي، ادبي جذاب و مناسب با سن دانش آموزان در كلاس درس .

8- شناساندن منابع معتبر به معلمان و دانش آموزان .

9-   مرتبط ساختن  محتواي دروس رسمي با موضوعات يا عناوين كتب غير درسي .

10-        برگزاري مسابقات مقاله نويسي براي دانش آموزان و معلمان به مناسبت هاي مختلف .

11-   استفاده بهينه از زنگ هاي انشا با استفاده از روش هاي نوين  انشا نويسي كه بيشتر بر محور كتاب و كتابخواني استوار باشد. مثال: تشكيل كلاس هاي انشا در كتابخانه هاي مدرسه .

12-        اداره كتابخانه مدرسه توسط گروه هاي دانش آموزي .

 منابع:

1- افروز، غلامعلي «كتاب و فرهنگ كتابخواني»، ماهنامه پيوند، تهران، انجمن اولياء ومربيان، تابستان،1372.

2- بيابانگرد،اسماعيل، «چگونه مطالعه كنيم؟ » ماهنامه پيوند، تهران، انجمن اولياء ومربيان، مهرماه 1372.

3- سي اتيگر،رالف، «راههاي تشويق به مطالعه » ترجمه پروانه سپرده، دبيرخانه‌ي هيئت امنا، كتابخانه هاي عمومي كشور،1370.

4- فرمهيني، محسن، «گسترش فرهنگ مطاله» همشهري، تهران، چهارم خردادماه 1374.

5- گروهي از مولفان،«راهبردهايي در مديريت آموزشگاهي »تهران،دفتر عمومي آموزش و پرورش، 1379.

                                                                                *****

+ نوشته شده در  سه شنبه 21 اردیبهشت1389ساعت   توسط محمود حسینی  | 

تشويق به كتابخواني در دانش آموزان

مهـرعلي گراونـد

كارشناس تشكيلات و تحول اداري آموزش و پرورش شهرستان كوهدشت

 مقدمه:

دانش آموزان سرمايه هاي عظيم جامعه محسوب مي شوند . براي پرورش و تربيت اين سرمايه ها از ابزارهاي مختلفي استفاده مي شود كه مهمترين آن ها كتاب است .  اگر بتوانيم مطالعه را در دانش آموزان به صورت يك عادت در آوريم،  ارتباط آن ها با جهان دانش وآگاهي، سخت و غير ممكن نخواهد بود و بدون هيچ زحمت و مرارتي خواهند توانست  درك و انديشه خود را نسبت به جهان هستي رشد تعالي ببخشند.

حال اين سوال مطرح است كه چرا عادت به مطالعه به عنوان يك عادت مطلوب فرهنگي در بين اقشار جامعه، مخصوصاً دانش آموزان جامعه ما، چندان رواج ندارد؟  براي يافتن اين پاسخ سئوال بايد اهداف و انگيزه هاي مطالعه وهمچنين عوامل موثر در ميزان علاقه مندي دانش آموزان به مطالعه را مورد بررسي قرار دهيم:

 * اهداف و انگيزه ها مطالعه:

« گري و راجرز » فهرستي از اهداف و انگيزه ها ي مطالعه را ارائه نموده اندكه مهمترين آن ها به شرح زير است: 1- عادت 2- وظيفه 3- گذراندن اوقات فراغت 4- آگاهي از مسائل جاري 5- ارضاي ميل شخصي و علايق 6-  نياز زندگي روزمره 7- ارضاي نيازهاي شهري و اجتماعي 8-  ارضاي نيازهاي  روحي و معنوي . 

 عوامل موثر در مطالعه:

1- خانواده

      سطح اقتصادي و اجتماعي خانواده و نحوه نگرش والدين نسبت به پديده كتاب وكتابخواني رابطه مستقيمي با چگونگي مطالعه آزاد دانش آموز دارد . متاسفانه ازآن جا كه درصد قابل توجهي از خانواده ها در كشورمان از تحصيلات كافي و وافي برخوردار نيستند، زمينه يادگيري غير مستقيم و پايداري براي دانش آموزان فراهم نمي شود . البته اين بدان معني نيست كه مطالعه به عنوان يك عادت خوب در بين خانواده هايي كه والدين با سواد دارند، الزاماً بالااست .

به عقيده بيشتر صاحب نظران تعليم وتريبت، مطالعه كاري اكتسابي است وهمانند بسياري از عادات درست يا نادرست انسان، در همان سال هاي اول زندگي  شكل مي گيرد و در مراحل مختلف رشد ادامه مي يابد. نتايج تحقيقات مختلف نشان داده اند، فرزندان خانواده‌هايي كه والدين آن ها با كتاب، مجله و ديگر منابع مطالعه سر وكار دارند، بيشتر اهل كتاب و مطالعه هستند. بنابراين اگر پدر و مادر خود عادت به مطالعه و كتابخواني نداشته باشند، فرزندان آن ها نيز عادت به مطالعه پيدا نمي كنند . كتابخواني والدين، نقطه شروع عادت به مطالعه در دانش آموز است . لذا به نظر مي رسد دانش آموزي كه در محيط كتاب و مطالعه پرورش مي يابد، بيشتر از همسالان خود اهل مطالعه است .

2-كتابخانه

      كتابخانه به عنوان يكي از مقدس ترين كانون هاي جامعه زماني مي تواند ميزبان خوب دانش آموزان باشدكه ازتازه ترين كتاب ها و آثار ارزشمند برخوردار باشد .كتابخانه هاي مدارس مي بايست به تناسب ويژگي ها و نيازهاي دانش آموزان و مراجعان خود متنوع ترين و موثر ترين كتاب ها و مجلات را داشته باشد تا هر فرد بتواند به فراخور استعداد و علايقش از آن ها استفاده كند . برگزاري نمايشگاه هاي كتاب در مناطق مختلف آموزش و پروش، فراهم نمودن انگيزه هاي لازم براي دانش آموزان به منظور حضور فعال در اين نمايشگاه ها، مشاهده كتاب هاي متنوع ودر اختيار گذاشتن كتاب با نازل ترين قيمت ممكن، از ديگر عوامل موثر در تشويق كودكان نوجوانان به مطالعه و گسترش فرهنگ كتابخواني است .

      بايد همواره خانواده واولياء مدرسه به ويژه معلمان، كودكان ودانش آموزان را تشويق نمايند تا به عضويت كتابخانه‌ي مدرسه و كتابخانه‌ي عمومي شهر خود درآيند .كتابخانه بايستي به عنوان خانه دوم و شايد خانه سوم (پس ازمدرسه) هر كودك، نوجوان وجوان درآيد . در حالي كه امروزه درصد بسيار كمي از دانش آموزان كشور ما به عضويت كتابخانه در مي‌آيند .

3- مدرسه و معلم

       مدرسه محل مناسبي براي آشنايي با كتاب و تقويت روحيه كتابخواني است . كتابخانه بايد به بخشي از نظام آموزشي ما تبديل شود و آن هم نه به منزله امري فرعي، تفنني و سرگرمي، بلكه به مثابه امري ذاتي و لازمه آموزش و پرورش بايد مورد توجه قرار گيرد .همچنين بايد بدانيم كه كتاب وكتابخواني فقط براي پر كردن اوقات فراغت نيست و چنين مقوله مهمي را نبايد در بحث سرگرمي هاي جامعه مورد بررسي قرار گيرد بلكه اين امر بايد پايه و بنيان استوار هر برنامه ريزي اصولي و آموزشي قلمداد شود .

     فضاي حاكم برمدرسه و كلاس درس وچگونگي نگرش معلمان نسبت به كتاب و كتابخواني در ايجاد آمادگي ذهني و انگيزه‌هاي مطالعه دانش‌آموزان بسيار موثر است . برخورداري مدرسه  از يك كتابخانه زنده و پويا، مديريتي مدبر و معلماني اهل كتاب و مطالعه، مناسب ترين شيوه براي گرايش بچه ها به كتابخواني است . معلماني كه حداقل ماهي يك بار،كتابي تازه و مفيد براي دانش‌آموزان معرفي مي كنند يا براي تشويق آنان كتاب هديه مي دهند، بيشترين نقش را در ايجاد نگرش مثبت و عادات مطلوب فرهنگي در ميان كودكان ونوجوان دارند . همچنين مطالعه نشريات از قبيل روزنامه، مجله توسط معلمان و آگاهي آنان از حوادث جاري كشور و محيط اطراف، خود به خود گرايش به مطالعه را در شاگردان بيدارمي‌كند.

4- وسايل ارتباطي جمعي

    رسانه هاي گروهي از عوامل بسيار مهم درتربيت عمومي اقشار جامعه به شمار مي‌روند « هايمن » دربررسي خود نشان داد كه وسايل ارتباط جمعي در شكل گيري عقايد اجتماعي فرد نقش عمده و اساسي دارند .اين وسايل كه شامل روزنامه، مجله، كتاب، راديو و تلويزيون وسينما مي شوند،  بر يكديگر تأثير متقابل دارند . جذابيت تلويزيون و قابل حمل بودن راديو و جنبه اجتماعي داشتن سينما از عوامل مهمي هستند كه باعث جلب نظر افراد شده، در الگوي مطالعه آن ها تأثير مي گذارند . البته تأثير اين وسايل در افراد مختلف متفاوت است گر چه عده اي را عقيده بر اين است كه پيشرفت تكنولوژي ارتباطات به خصوص راديو و تلويزيون اثر منفي وباز دارنده بر روي مطالعه دارند وليكن اين امر بستگي به نوع جوامع دارد . در جوامع غربي، تلويزيون بيش از آن كه يك دستگاه فرهنگي باشد، عامل انحطاط فكري و اخلاقي است .در حالي كه در كشور ما كه فرهنگ و معارف اسلامي حاكم است، انتظاري كه از راديو و تلويزيون مي رود، نشر معارف الهي وتبليغ ارزش هاي متعالي وانساني است يعني همان چيزي كه كتاب و مطالعه در پي آن است .

     راديو و تلويزيون به دو طربق مستقيم وغير مستقيم مي توانند به رواج فرهنگ كتابخواني و بالابردن سطح مطالعه عمومي موثر باشند .پخش برنامه هايي كه مستقيماً به كتاب و كتابخواني پرداخته مي شود و معرفي شخصيت هاي موفق  علمي (به طور مستقيم )  دقت دربرنامه ها و سريال ها كه همواره شخصيت خوبي از علم و مفاهيم فرهنگي ارايه شود(به طور غير مستقيم ) .

5- حكومت

     شيوه حكومت بر روي بسياري از مسايل تاثير مي گذارد . دنياي كتاب و كتابخواني نيز از اين قاعده مستثني نيست . حمايت دول از سيستم ها ي آموزشي، آموزش معلمين با كفايت و با درايت، معرفي كتاب سال، برپايي نمايشگاه هاي داخلي و بين المللي كه كتاب هارا بادرصدي تخفيف ارايه دهند، اعطاي بن كتاب، همه و همه بعنوان يك امر لازم در دنيا پذيرفته شده است .همچنين ايجاد كتابخانه هاي مدارس و حمايت از ناشران داخلي و احداث كتابخانه هاي عمومي كه ازمحل بودجه عمومي تاسيس مي گردند، نيز بخشي از برنامه‌هاي حماسي دولت به حساب مي آيند  .

 پيشنهادها

1- ايجاد فضاهاي مناسب، متنوع وخوشايند براي  مطالعه .

2- برگزاري مسابقات علمي به منظور تقويت روحيه كتابخواني در دانش‌آموزان .

3- گسترش فرهنگ نوشتاري در دانش آموزان و تفهيم اين مطلب كه نوشتن، ميوه تفكر است .

4- اهداي كتاب به دانش آموزان به مناسبت هاي مختلف .

5- تشويق اولياي دانش آموزان به مطالعه و كتابخواني، مثلاً تشويق والدين به عضويت دركتابخانه مدرسه و برگزاري مسابقات كتابخواني بين آنان .

6- ايجاد كتابخانه كلاسي در كلاس و مشاركت دانش آموزان  در اداره امور كتابخانه .

7- خواندن كتاب هاي علمي، ادبي جذاب و مناسب با سن دانش آموزان در كلاس درس .

8- شناساندن منابع معتبر به معلمان و دانش آموزان .

9-   مرتبط ساختن  محتواي دروس رسمي با موضوعات يا عناوين كتب غير درسي .

10-        برگزاري مسابقات مقاله نويسي براي دانش آموزان و معلمان به مناسبت هاي مختلف .

11-   استفاده بهينه از زنگ هاي انشا با استفاده از روش هاي نوين  انشا نويسي كه بيشتر بر محور كتاب و كتابخواني استوار باشد. مثال: تشكيل كلاس هاي انشا در كتابخانه هاي مدرسه .

12-        اداره كتابخانه مدرسه توسط گروه هاي دانش آموزي .

 منابع:

1- افروز، غلامعلي «كتاب و فرهنگ كتابخواني»، ماهنامه پيوند، تهران، انجمن اولياء ومربيان، تابستان،1372.

2- بيابانگرد،اسماعيل، «چگونه مطالعه كنيم؟ » ماهنامه پيوند، تهران، انجمن اولياء ومربيان، مهرماه 1372.

3- سي اتيگر،رالف، «راههاي تشويق به مطالعه » ترجمه پروانه سپرده، دبيرخانه‌ي هيئت امنا، كتابخانه هاي عمومي كشور،1370.

4- فرمهيني، محسن، «گسترش فرهنگ مطاله» همشهري، تهران، چهارم خردادماه 1374.

5- گروهي از مولفان،«راهبردهايي در مديريت آموزشگاهي »تهران،دفتر عمومي آموزش و پرورش، 1379.

                                                                                *****