• مهناز صادقی /  اسلامشهر

اشاره:

خواندن و لذت بردن از كتاب باید سرمشق شود چرا كه کودکان مي‌توانند از طریق دیدن آنچه بزرگسالان انجام می‌دهند اهمیت خواندن و لذت بردن از آن را بیاموزند. بايد برای کودکان زیاد كتاب بخوانید زيرا خواندن برای کودکان نه‌تنها برای آنها سرمشق ارائه می‌دهد و به رشد سواد آنها کمک می‌کند، بلکه در کشف اینکه خواندن مي‌تواند لذتبخش باشد و نمادهای چاپی دارای معناست به ایشان یاری می‌رساند. همچنین خواندن برای کودکان، گنجینه واژگان ایشان را، از طریق برخورد با کلمات جدید، افزایش می‌دهد.

- کودک را قبل از سن خواندن تحت فشار قرار ندهید که در وظایف مربوط به خواندن کسب مهارت کند. اگر کودک خواندن را لذت‌بخش بداند معمولاً مهارت‌های مناسبی را که قبل از خواندن لازم است در خود پرورش می‌دهد. مطالعه اجباری ممکن است باعث شود که کودک خواندن را فعالیتی لذت‌بخش نداند و در جست‌وجوی راه‌های فرار از خواندن برآید.

- قبل از ورود به آموزش رسمي‌ خواندن، باید به کودکان آموخت که چگونه توجه خود را متمرکز کنند. توجه کردن، دنبال کردن راهنمایی‌های معلم و تداوم کار از لوازم هر گونه یادگیری، به‌ویژه یادگیری خواندن، است. اغلب مي‌توان به صورت مؤثر از روش‌های رفتاری برای آموزش مهارت کلی توجه و تمرکز استفاده کرد.

- برای رشد حرکات عمومي ‌و مهارت‌های ادراکی لازم به هنگام خواندن، مي‌توان از بازی و تمرین بهره گرفت. تکلیف‌های ساده برای تمیزگذاری، فعالیت‌هایی برای هماهنگی دست و چشم، سیاه‌مشق و نقاشی را باید تشویق کرد.

- همه کودکان را باید برای تشخیص مشکلات ادراکی احتمالی که ممکن است در مطالعه ایشان ایجاد اشکال کند، آزمایش کرد. مشکلات بینایی و شنوایی را باید زود شناسایی و در صورت امکان معالجه کرد. حتی قبل از برخورد با مشکلات نیز خواندن برای بسیاری از کودکان دشوار است، چه رسد به آنکه با مشکلات اضافی نیز روبه‌رو شوند.

 

راهنمای آموزش اولین خواندن

1- خواندن و فعالیت‌های حاشیه‌ای آن را لذت‌بخش کنید. کودکان برای اینکه خوانندگان خوبی شوند باید وقت و تلاش کافی صرف مطالعه کنند. مطالعه باید لذت‌بخش باشد تا کودک به خواندن علاقه نشان دهد و از آن رویگردان نشود. برای بسیاری از کودکان آغاز به خواندن کار سختی است، ولی اگر کار دشوار با تفریح توام باشد مطبوع‌تر مي‌شود.

2- بر بهره‌گیری از تجاربی که به موفقیت مي‌انجامد تأکید کنید. خیلی مهم است که فعالیت‌های مربوط به آغاز به خواندن با دقت برنامه‌ریزی شود، به نحوی که کودک موفقیت در خواندن را احساس و تجربه کند. نه‌تنها فعالیت‌ها باید موفقیت را تسهیل کند، بلکه هر کودک باید احساس کند که کاری واقعی انجام مي‌دهد.

3- بر تجربه خواندن با معنا تأکید کنید. مي‌دانید یادگیری کامل زمانی رخ می‌دهد که تجارب کودک با اطلاعات قبلی او پیوند خورد و به بیان دیگر تجارب جدید او معنادار شود. براساس این دیدگاه، معلم باید مواد خواندنی را با دقت به نحوی انتخاب و یا تدوین کند که لغات و مفاهیمي ‌را که جزو دانش قبلی کودک است در برگیرد.

4- در تدریس خواندن از روش‌های آموزشی متنوع استفاده کنید. هیچ روش واحدی وجود ندارد که بتوان گفت کلید سحرآمیز موفقیت است. تدریس خواندن در چنین دوره حساس باید حتی‌الامکان با نیازهای فردی کودک تطبیق کند.

5- از دانش‌آموزان بخواهید موادی را که از قبل با آن آشنا هستند دوباره بازخوانی کنند. دانش‌آموزان احتیاج دارند در خواندن، اعتماد به نفس لازم را به‌دست آورند و این احساس را که «من واقعاً مي‌توانم آن را انجام دهم» تجربه کنند. یکی از راه‌های پرورش حس اعتماد به نفس در خواندن، قرائت مجدد مطالبی است که دانش‌آموز از قبل درباره آن کسب مهارت کرده است.

6- به جای خطاهای دانش‌آموز بر موفقیت‌های او تأکید کنید. خوانندگان مبتدی اشتباه مي‌کنند. تأکید باید بر تشخیص و بهبود کیفیت خواندن کودک باشد و نه بر اشتباهات او.

7- اجازه دهید کودکان حدس بزنند. خوانندگان مبتدی، با استفاده از تصاویر و یا زمینه‌های کلامي ‌داستان، اغلب مي‌توانند کلمات را در حین خواندن حدس بزنند. این روش ناپسندی نیست. ما بزرگسالان نیز معنای کلمات ناآشنا را اغلب براساس زمینه و متن حدس مي‌زنیم. روان بودن خواندن در مورد خوانندگان مبتدی مهم‌تر از بی‌نقص بودن آن است.

8- تمرین کنید، تمرین کنید، تمرین کنید. هرچه دانش‌آموزان بیشتر بخوانند بهتر خواهند خواند.

9- مشکلات احتمالی کودک در زمینه دریافت را تشخیص دهید و هرچه سریع‌تر درمان کنید. اگر شما مشکوک شدید که کودک در درک و دریافت مطالب مشکل دارد، فوراً اولیاء و مسئولان مدرسه را مطلع سازید. آغاز به خواندن، حتی بدون وجود مشکلات دریافتی، فی‌نفسه دشوار است.

10- مطالعه آزاد و دل‌خواه را جزو برنامه‌های دانش‌آموزان قرار دهید. حداقل هفته‌ای یکبار وقت معینی را برای استفاده کودکان از کتابخانه مدرسه اختصاص دهید تا به اختیار خود کتاب‌هایی را برای مطالعه برگزینند.

11- خواندن در منزل را تشویق کنید. خواندن در منزل تأثیرات بسیار مثبتی بر رشد مهارت‌های خواندن کودکان دارد. علاوه بر این، افتخار کودکان به مهارت جدیدشان ممکن است با خواندن برای پدر و مادر و خویشاوندانی که مشوق آنها هستند تقویت شود. همچنین فراموش نکنید که پدر و مادران را تشویق کنید تا خواندن کتاب را برای کودکان ادامه دهند. این کار تنها یک فعالیت لذت‌بخش نیست، بلکه تأثیرات آزمایش‌شده و مفیدی بر افزایش مهارت خواندن دارد. 

منبع:

1- کتاب روانشناسی تربیتی اصول و کاربرد آن، نوشته‌ي جان ای گلاور، راجر اچ.برونینگ. ترجمه‌ي علینقی خرازی.

2- روانشناسی رشد، افروز، غلامعلی.

                                                                                              *****