اطلاعات :تاريخ خبر: یکشنبه 4اردیبهشت 1390 - 20جمادی الاول 1432 ـ 24آوریل 2011 - شماره 25014
 


‎اضطراب رياضي موجب ضعف فرآيندهاي ذهني براي‎ ‎انجام عمليات رياضي، منفي نگري و سردرگمي دانش آموزان مي‌شود. اين گروه با اجتناب‎ ‎از کلاس رياضي، ناتواني در انجام آزمون‌هاي رياضي و اضطراب و تشويش فراوان از‎ ‎يادگيري اين درس طفره مي‌روند. اين تصور که استعداد رياضي مادرزادي است يا پسرها‎ ‎نسبت به دخترها عملکرد بهتري در درس رياضي دارند، يا درس رياضي درس منطق است، نه‎ ‎درس خلاقيت، موجب عقب نشيني و مقابله برخي از دانش آموزان از يادگيري علم رياضي مي‎ ‎شود‎. 



عوامل موثر در ايجاد اضطراب رياضي‎ ‎

الف- عوامل محيطي

1ـ فشارهاي والدين:

بديهي است نقش والدين در اضطراب کودکان از درس و مدرسه بسيار موثر و غيرقابل انکار‎ ‎است.

گروهي از پدر و مادرهايي که خود در درس رياضي ضعيف و کند بوده‌اند اين احساس و‎ ‎نگرش خود را به فرزندشان نيز منتقل مي‌کنند يا گروهي ديگر نيز با فشارها و توقعات‎ ‎خارج از توان فرزندشان آنان را دچار ترس و اضطراب مي‌کنند‎.

2ـ ‎شيوه‎ ‎آموزش آموزگاران:

گروهي از آموزگاران و معلمان مقطع ابتدايي بدون در نظر گرفتن‎ ‎موقعيت ذهني- رواني دانش آموزان و ميزان استعداد‌ها و توانايي‌هاي آنان، مسائلي‎ ‎براي حل کردن طرح مي‌کنند که از عهده بيشتر شاگردان کلاس خارج است. در اين گونه‎ ‎موارد، دانش آموزان احساس بي‌کفايتي و ناتواني مي‌کنند و نسبت به استعداد و عملکرد‎ ‎خود بدبين و وازده مي‌شوند‎. 

3ـ ‎محتواي کتاب‌هاي رياضي: 

در مواردي‎ ‎نيز محتواي کتاب و ترتيب درس‌هاي رياضي به گونه‌اي است که يادگيري مفاهيم رياضي،‎ ‎سخت جلوه مي‌کند و موجب گيجي و سردرگمي دانش آموزان مي‌شود. 

در چنين مواردي اگر‎ ‎آموزگار هم کمي درايت و تلاش از خود به خرج ندهد و آموزش را راحت‌تر نکند، موجب‏‎ ‎بيزاري دانش آموزان از درس رياضي مي‌شود، زيرا آنان احساس مي‌کنند که چيزي نمي‌‎فهمند‎.

4ـ ‎تجارب منفي: 

نمره‌هاي پايين از درس رياضي، پيش زمينه‌هاي‎ ‎ذهني، آموزگاران جدي و سختگير، روش‌هاي تدريس اشتباه، توجه نكردن به مراحل رشد ذهني‎ ‎کودکان و آزمون‌هاي پيچيده پي درپي، همگي مي‌توانند موجب بدبيني دانش آموزان نسبت‎ ‎به درس رياضي شوند‎. 

‎ب - شيوه‌هاي اشتباه آموزش رياضي‎ ‎

1ـ تاکيد بيش از اندازه بر به يادسپاري: 

رياضي درسي است که بيش‎ ‎از آن که به حفظ کردن نياز داشته باشد، به فهميدن و درک کردن نياز دارد. درک قوانين‎ ‎و مفاهيم رياضي موضوعي است که براي تدريس اين درس بايد در وهله نخست مدنظر باشد‎. 

2ـ ‎تاکيد بر سرعت در پاسخ گويي: 

مساله حل کردن و پاسخ دادن به‎ ‎سوالات درس رياضي نياز به درک مساله و پرسش آموزگار دارد. پس با فشار آوردن بر دانش‎ ‎آموزان که سريع پاسخ دهيد، نمي‌توان مشکلي را حل کرد.

در اين گونه موارد، دانش‎ ‎آموزي که قدري کندتر از ديگران عمل مي‌کند، احساس بي‌كفايتي و ضعف مي‌کند و از‎ ‎يادگيري و درک مساله عاجز مي‌ماند.

در مواردي پيش مي‌آيد که آموزگاري از اين که‎ ‎درسي را چند بار تکرار کند و دانش آموزان متوجه نشوند، دچار ناکامي و سرخوردگي مي‎شود. اما اگر همين آموزگار روش خود را تغيير دهد و آهسته‌تر مفاهيم رياضي را براي‎ ‎دانش آموزان جا بيندازد، به طور حتم نتيجه بهتري خواهد گرفت‎. 

3- ‎يکنواختي و ابتکار نداشتن آموزگاران در شيوه تدريس: 

اغلب دانش آموزان دوست دارند مساله‎ ‎ها و پرسش‌هاي متنوع و لذت بخش را پاسخ دهند. براي مثال، آموزگار مي‌تواند براي به‎ ‎فکر واداشتن دانش آموزان، آنها را در شرايط عيني روزمره زندگي قرار دهد و انتظار‎ ‎داشته باشد که آن مساله را حل کنند. فروشگاهي خيالي با مجموعه‌اي از جنس‌ها با قيمت‎هاي مختلف و تجسم صحنه خريد و فروش کالا براي کودکان ابتدايي بسيار ملموس، عيني و‎ ‎قابل درک‌تر است تا مثالي دور از ذهن، که کودک هيچ تصوري درباره آن در ذهن ندارد‎. ‎

دانش آموزان ابتدايي (به ويژه دخترها) نياز به هرچه عيني‌تر کردن مسائل دارند. 

آنها‎ ‎به دليل رشد ذهني شان هنوز قادر به درک مسائل انتزاعي نـيسـتند، بـراي درک مسالـه و‎ ‎آسـان سازي آن بايد از روش‌هاي ملموس استفاده کرد‎. 

4ـ ‎نداشتن درك درست از کاربرد رياضي در زندگي:

بديهي است اگر دانش آموزان موارد استفاده از‎ ‎رياضي را در زندگي روزمره بشناسند و به کار بندند، علاقه بيشتري نسبت به يادگيري‎ ‎اين درس از خود نشان خواهند داد‎. 

پ - عوامل فردي‎ ‎

1ـ کاهش اعتماد به نفس: 

تسلط نداشتن بر انجام چهار عمل اصلي و‎ ‎اوليه رياضي، درک مساله و راه حل آن موجب کاهش اعتماد به نفس دانش آموز در يادگيري‎ ‎درس رياضي مي‌شود و اين چرخه ضعيف (ندانستن، بي‌علاقگي و بيزاري از درس رياضي) موجب ‎دوري گزيدن از کليه درس‌هاي مرتبط با رياضي «هندسه، ترسيم، جبر، مثلثات و غيره) در‎ ‎آينده مي‌شود‎. 

2ـ ‎ا حساس ضعف و کمبود: 

اغلب دانش آموزاني که به درس‎ ‎رياضي علاقه ندارند، از اشتباه کردن پاي تخته سياه مي‌هراسند. آنها تصور مي‌کنند‎ ‎اگر نتوانند پاسخ سوالي را درست جواب دهند، مورد تمسخر و خنده هم کلاسي‌هايشان قرار‎ ‎مي‌گيرند.

در حالي که آموزگار وظيفه دارد با اتخاذ روش‌هاي گوناگون مانع بروز اين‎ ‎گونه صحنه‌ها شود‏‎. 

3ـ ‎تشويق دخترها به يادگيري رياضي: 

گروهي از‎ ‎والدين تصور مي‌کنند که دخترهايشان نيازي به يادگيري عميق رياضي ندارند. همان قدر‎ ‎که بتوانند در اين درس نمره قبولي بياورند، کافي است. در حالي که امروزه تمامي رشته‎هاي درسي به نوعي با رياضي، برنامه نويسي، حل مساله، تفکر انتزاعي و شيوه استدلال‎ ‎کردن سر و کار دارند.

پس بهتر است دخترها نيز همچون پسرها به يادگيري علم رياضي‎ ‎تشويق شوند تا امکان دسترسي به رشته‌هاي گوناگون را داشته باشند‎. 

‎اضطراب رياضي ونقش آموزگاران‎ ‎

بديهي است‎ ‎رفتارهاي پنهان و آشکار (کلامي و غيرکلامي) آموزگار در بروز اضطراب دانش آموزان از‎ ‎درس رياضي تاثير زيادي دارد. زماني که آموزگار ناخودآگاه اخم مي‌کند يا با جملاتي‎ ‎توهين‌آميز و ترشرويي موجب کاهش اعتماد به نفس شاگرد مي‌شود، او را از دستيابي به‎ ‎جواب نهايي پرسش يا مساله بازمي دارد‏‎. 

‎در مواردي نيز، اضطراب از‎ ‎آموزش صحيح درس رياضي به دانش آموزان موجب ضعف شيوه‌هاي تدريس آموزگار مي‌شود و‎ ‎ريشه‌هاي اضطراب را در دانش آموزان به وجود مي‌آورد. گروهي از آموزگاران نيز تصور‎ ‎مي کنند رياضي مقطع ابتدايي به قدري ساده است که تمامي دانش آموزان بايد آن را‎ ‎بفهمند. در حالي که اگر با مراحل رشد ذهني کودکان آشنا باشند، اين انتظار بي‌مورد‎ ‎را از آنها نخواهند داشت. شناخت اعداد، عددنويسي، درک بزرگ‌تر و کوچک تر، فهم عمل‎ ‎جمع و تفريق و درک مفهوم ضرب و تقسيم نخستين گام‌هاي آموزش رياضي است. در کنار آموزش‎ ‎اين مفاهيم، آموزگار بايد درک مساله، شيوه طرح مساله، قابل فهم بودن مساله، درک راه‎ ‎حل مساله و بيان شيوه حل مساله را نيز به دانش آموزان بياموزد. هرچه مساله براي ‎دانش آموزان قابل فهم‌تر و ملموس‌تر باشد، يافتن راه حل مساله نيز براي آنان راحت‎‎تر خواهد بود. هرچه آموزگار از مثال‌ها، تمرين‌ها و راهکارهاي عيني‌تر استفاده کند،‎ ‎شاگردان رياضي را شيرين‌تر، آسان‌تر و عملي‌تر خواهند يافت. آموزگاران بايد به اين‎ ‎نکته توجه داشته باشند که شاگردان ابتدايي هنوز نمي‌دانند چطور بايد رياضي را ياد‎ ‎بگيرند.

به آنها ياد مي‌دهند که عمليات جمع و تفريق را حفظ کنند، در حالي که هنوز‎ ‎مفاهيم زيربنايي (استدلال کردن) را نياموخته‌اند. آنها براي هرچه آسان‌تر کردن‎ ‎آموزش رياضي به دانش آموزان بايد سعي کنند شيوه‌ها و روش‌هاي تدريس را متناسب با‎ ‎نيازهاي دانش آموزان کلاس خود تغيير دهند. آنها بايد ابتدا:

1ـ نسبت‎ ‎به رياضي نگرش و ديدي مثبت و سازنده در خود و شاگردانشان ايجاد کنند. آموزگار بايد‎ ‎بپذيرد که وظيفه خطير آموزش امري ساده و راحت نيست. کودکاني که تا چند سال پيش هيچ‎ ‎انتظاري از آنها نمي‌رفت، به تـــدريج گام در مسير يادگيري و آموزش گذاشته‌اند.

پيشرفت‎ ‎آنها مرحله به مرحله است. آنها ابتدا مفاهيم اوليه را بايد ياد بگيرند. درک مساله‎ ‎رياضي نياز به تفکر دارد. اگر دانش آموزي در يکي از اين مراحل دچار ضعف و کاستي‎ ‎باشد، گام‌هاي بعدي را با دردسر پشت سر خواهد گذاشت.

چه بسا آنچه را که در طول سال‎‎هاي ابتدايي خوب نياموخته است، تا سال‌هاي جواني و بزرگسالي نيز نتواند خوب بفهمد‎.‎ 

در نظر داشته باشيد، باورهاي آموزگاران درباره درس رياضي تاثير شگرفي بر عقايد دانش‎ ‎آموزان مي‌گذارد. اگر معلمي از تدريس رياضي احساس فشار و ناراحتي کند، موجب انتقال‎ ‎اين احساس به دانش آموزانش مي‌شود. اگر هدف آموزگار کاهش استرس دانش آموزان است،‎ ‎نبايد بگويد سريع جواب بده./ خيلي آسان است./ رياضي خيلي مهم است./ مسائل را به‎ ‎تنهايي حل کن. / نه، اشتباه کردي‎.

‎در عوض بايد‎ ‎بگويد:‎

اگر عجله کني، حتماً اشتباه مي‌کني./ اگر سعي کني تمامي ‎مساله را ذهني حل کني، ممکن است اشتباه کني./سعي کن گام به گام مساله را حل کني‎.‎ 

اين کار باعث مي‌شود که مساله را خوب بفهمي و راه حل‌هاي آن را درست حدس بزني./ ‎زماني که مساله را نوشتي، يک بار آن را توضيح بده‎.

‎آموزگاران بايد‎ ‎بپذيرند‎: 

‎الف- دانش آموزان با يکديگر تفاوت دارند‎. 

‎ب- هر دانش آموزي شيوه واحدي براي فکر دارد. حل يک مساله ممکن است‎ ‎روش‌هاي مختلفي داشته باشد. پس بهتر است به هر دانش آموزي اجازه دهند که با شيوه‎ ‎خودش مساله را حل کند‎. 

‎ج- هيچ گاه دانش آموزان را با يکديگر مقايسه‎ ‎نکنند‎.‎

2- دانش آموزان را با درس توجيه کند. آموزگار ابتدايي بايد‎ ‎سعي کند فلسفه ساده‌اي از رياضي را براي دانش آموزانش توضيح دهد. گفت وگو و واضح‎ ‎سازي عمليات رياضي، امکان پرس وجو‌هاي کلاسي، اشکال‌گيري، ارائه تمرين‌هاي ساده به‎ ‎پيچيده، گوشزد کردن قوانين رياضي به دانش آموزان از جمله نکاتي است که معلم درس‏‎ ‎رياضي بايد به آنها توجه داشته باشد‎. 

3ـ ‎انجام آزمون‌هاي کوتاه و‎ ‎متنوع مي‌تواند از اضطراب رياضي دانش آموزان بکاهد. تست‌هاي ساده رياضي، حل مسائل‎ ‎آسان رياضي، موفقيت‌هاي پي درپي در آزمون‌هاي رياضي و پيشرفت گام به گام در درس‏‎ ‎رياضي موجب تقويت اعتماد به نفس دانش آموزان در يادگيري علم رياضي مي‌شود. پرسش‌هاي‎ ‎ساده‌اي که آموزگار مطمئن است دانش آموزان پاسخ‌هاي آنها را مي‌دانند، آزمون‌هاي‎ ‎هفتگي که از بين درس‌هاي هفته انتخاب شده است و تمرين‌هاي مکرري که صرفاً براي‎ ‎يادآوري درس‌هاي قبلي آورده مي‌شود، نيز موجب حضور ذهن دانش آموزان در کلاس مي‌شود‎. 

4- ‎مثـبت نـگـري را بـه دانــش آموزان بياموزيد 

با پايان هر سال تحصيلي‎ ‎دانش آموزان يک سري تجارب و خاطرات خوشايند و ناخوشايند را با خود به سال تحصيلي‎ ‎جديد مي‌آورند.

آموزگار درس رياضي بايد سعي کند تجارب منفي و ناخوشايندي را که‎ ‎گروهي از دانش آموزان در خصوص درس رياضي در ذهن دارند، فراموش کند و زمينه‌اي مثبت‎ ‎به آنها بدهد. 

کاهش اضطراب رياضي از طريق رفع اشکال و بازگشت به مفاهيم اوليه، به‎ ‎کار بستن شيوه‌هاي جديد آموزش، ايجاد فضايي شاد و پرانرژي، پذيرش اشتباه و خطاي‎ ‎شاگردان، تشويق به پرسش‌هاي کلاسي و درک اشکالات دانش آموزان از جمله نکاتي است که‎ ‎آموزگاران براي کاهش اضطراب رياضي در ميان شاگردانشان مي‌توانند به کار بندند.

احساس‎ ‎خجالت و شرمساري، احساس مشترکي است که اغلب دانش آموزاني که نمي‌توانند پاسخ‌هاي‎ ‎صحيح مسائل رياضي را بنويسند، بدان دچار مي‌شوند.

آموزگاران بايد آگاه باشند فرصتي‎ ‎که براي حل مساله به دانش آموزان مي‌دهند، متناسب با سختي و پيچيدگي مساله باشد‎.‎ 

آموزگاراني که انتظار دارند دانش آموزان همواره جواب صحيح را به دست آورند، آنها را‎ ‎دچار اضطراب و نگراني مي‌کنند و موجب شرمساري آنها جلوي دوستان و هم کلاسي‌هايشان‎ ‎مي شوند. 

همين امر موجب مي‌شود که اين گروه از دانش آموزان از مطرح کردن پرسش‌هاي‎ ‎خود سر کلاس اجتناب ورزند‎. 

5ـ ‎با خوش رويي و روحيه‌اي شاد تدريس‎ ‎رياضي را آغاز کنيد. آموزگاراني که عصباني، خسته و پرخاشگرند و با کج خلقي به دانش ‎آموزان درس مي‌دهند، جوي منفي و ناخوشايند در کلاس حاکم مي‌کنند کـه موجـب تـرس و‎ ‎دلـهــره دانـش آموزان مي‌شود‎.‎

منبع: دانستني‌هاي رياضي