بانک مقالات و تحقیقات آموزشی - فرهنگی

تابستان که از راه مي رسد، دغدغه و نگراني آن دسته از والدين که نمي توانند براي گذران اوقات فراغت فرزندانشان برنامه اي داشته باشند دو چندان مي شود چون همان چند ساعت حضور در مدرسه هم به ساعات بيکاري بچه ها افزوده مي شود.با تعطيلي مدارس و آغاز فصل تابستان ، شور و شعف بچه ها براي گذران اوقات فراغت بيشتر مي شود. اما افزوده شدن به حجم ساعات بيکاري و فراغت آن ها بدون داشتن هيچ برنامه و هدفي، نه تنها مفيد و سازنده نيست بلکه مي تواند خطرساز و مشکل آفرين باشد؛ به طوري که اغلب بچه ها بدون آگاهي از محيط اطراف شان، در مکان هايي حضور مي يابند که آثار و تبعات خوشايندي براي آن ها ندارد.

اين که کار و تلاش مي تواند هم يک تفريح سالم و هم منبع درآمدي براي بچه ها باشد، درست است. ولي متاسفانه وقتي هيچ نظارتي بر محيط کار بچه ها توسط والدين صورت نمي گيرد، نتيجه اش اين مي شود که در پايان 3ماه تعطيلي تابستان، با دانش آموزاني مواجه مي شويم که قيد تحصيل را زده و مي خواهند به فکر کسب درآمد باشند و يا اين که بچه هايي را مي بينيم که گرفتار معضلات و آسيب هاي محيط کار شده اند.کسب و کار به خودي خود امري معقول و قابل قبول است. به طوري که با خروج از منزل و در مواجهه با اولين پيشنهاد خوب، به يکباره تصميم به کار مي گيرند. غافل از اين که محيط کار و افرادي که قطع به يقين به لحاظ سني و رفتاري با آن ها هيچ سنخيتي ندارند، براي ماندن و کار کردن خيلي مهم است. نشست و برخاست با افرادي که از جنس دانش آموزان نيستند، شايد در وهله اول نگران کننده نباشد اما اگر خوب فکر کنيم، مي بينيم که سن نوجواني و دانش آموزي اقتضا مي کند که بچه ها در کنار افرادي قرار بگيرند که به لحاظ فکري، به آن ها نزديک باشند.

نوجواني حساس ‌ترين دوره زندگي انسان است. قرار گرفتن در سن بلوغ جسمي، عاطفي و فکري، براي فرد تبعاتي را به همراه دارد که از جمله آن مي‌توان به تفکر درباره زندگي، شرايط موجود و مقايسه وضعيت خانواده خود با اطرافيان اشاره کرد. در چنين سني رفتارهاي هيجاني و پرخطر بيشتر ديده مي‌شود و آستانه تحمل پايين مي‌آيد و تحريک ‌پذيري بالا مي‌رود.بنابراين نوجوان ديگر رفتاري را که در کودکي تحمل کرده است، نمي‌پذيرد و در برابر آن طغيان مي‌کند. در برخي خانواده‌ها اين سرکشي به رفتارهاي پرخاشگرانه مي‌انجامد و در خانواده‌هايي که بسته‌تر است چون نوجوان مجالي براي بيان نظرات و اعلام مخالفت ندارد دنبال راه ديگري مي‌گردد و به اين نتيجه مي‌رسد که فرار براي او بهترين گزينه است.دکتر مجيد ابهري، رفتار شناس و آسيب ‌شناس اجتماعي از افزايش 2برابري درگيري‌ و نزاع‌ خياباني در فصل تابستان خبر مي دهد و مي گويد: «در پژوهشي که انجام گرفته است، ثابت شده در فصل تابستان‌، درگيري و نزاع‌ خياباني 2برابر مي‌شود. همانطور که بسياري از سرقت ها در زمستان و در طول شب‌ انجام مي‌شود، درگيري هاي لفظي و فيزيکي نيز با توجه به شروع و ادامه فصل گرما رشد چشمگيري پيدا مي‌کند.»از نگاه آسيب شناسي رفتاري، اوقات فراغت، زمان استراحت و متعلق به نوجوانان و جوانان است که بايد والدين براي آن ها برنامه ريزي کنند و در اين مورد دانش آموزان چند گروه هستند.گروه اول با تلاش و کوشش زياد امتحانات خود را با نمرات عالي گذرانده و آماده تحصيل براي سال بعد مي گردند. اين دانش آموزان بخشي از وقت خود را به مطالعه دروس سال آينده و يا کلاسهاي تقويتي و زبان خارجه مي گذرانند و يا اين که براي ورود به دانشگاه آماده مي شوند.گروه دوم دانش آموزاني هستند که به رغم کوشش در بعضي از دروس نمرات خوبي کسب نکرده اند که اين دانش آموزان بايد دوباره درس هاي گذشته را تکرار کنند و تابستان خود را همراه با مطالعات سپري کنند.

بررسي ها نشان مي دهد از نظر گذراندن اوقات فراغت حدود 70 درصد از دانش آموزان برنامه خاصي براي تعطيلات تابستان ندارند.تعدادي که توانايي مالي خانواده آن ها اجازه مي دهد، با ثبت نام در کلاس هاي ورزشي، موسيقي، زبان خارجه و... وقت خود را سپري مي کنند و گروهي ديگر همراه با پدران خود مشاغل آن ها را دنبال مي کنند و گروه بعدي در بعضي مساجد و مدارس که داراي پايگاه هاي تابستاني هستند ثبت نام و برنامه هاي آموزشي را دنبال مي نمايند. آخرين گروه که با بازي هاي رايانه اي يا حضور در کوچه و خيابان ها اوقات خود را مي گذرانند و با جمله "حوصله ام سررفته"، حوصله ديگران را سر مي برند و اين گروه شامل اکثريت دانش آموزان ما بوده که به ويژه در اغلب شهرستان ها مي توان آن ها را مشاهده کرد.بسياري از معضلات اخلاقي و فرهنگي در ميان نوجوانان و جوانان در اثر نبود برنامه‌ريزي جديد براي گذران اوقات فراغت در بين آن ها بوده است. اگر براي ايام تابستان برنامه‌ريزي نشود و نظارت روي دانش‌آموزان نباشد، به عنوان تهديد جدي تلقي خواهد شد.روان‌شناسان معتقدند براي اين که بتوان علل افزايش جرم در فصل تابستان را مورد کنکاش قرار داد، بايستي شرايط دوران نوجواني را جست وجو کرد. زيرا نوجواني دوره‌اي است که فرد انرژي زيادي دارد و اين انرژي بايد به خوبي تخليه شود. اين مسئله بايد باعث رشد نوجوان شود و براي نوجوان و جامعه منشاء اثر باشد.

نوجوان انرژي زيادي دارد که اگر نتواند بخوبي آن را تخليه کند، به شيوه نادرست تخليه‌اش مي‌کند. اگر نتوانيم اين هيجان را به نحوي هدايت کنيم که به درستي تخليه شود، ممکن است که هيجان‌خواهي، نوجوان را به سمت فعاليت هاي خطرناک سوق دهد.