بانک مقالات و تحقیقات آموزشی - فرهنگی

به گزارش مهر، نهاد دانشگاه و آموزش عالي نوين در ايران قدمت زيادي ندارد اما در مقابل علم و دانش اندوزي قرن ها در اين ديار ريشه دارد. علم اندوزي که بارها خاطره ابن سينا ، خوارزمي ، شيخ بهايي ، فارابي و هزاران دانشمندان بنام ايراني را در اذهان زنده مي کند.

اما در قرن بيستم با ورود نهاد دانشگاه از غرب به ايران، نخستين نهاد آموزش عالي نوين با نام دانشگاه تهران در ايران شکل گرفت. برخي شهرهاي بزرگ آن زمان از جمله شيراز، اصفهان، تبريز و مشهد هم از اين نهاد بي نصيب نماندند. دانشگاهها شکل گرفتند و رشته هاي اصلي و پايه با بخش عمده اي از اساتيد خارجي و تعدادي مشخص دانشجو کار خود را در ايران آغاز کردند.

سال هاي دهه 30 تا 50 شمسي دانشگاه ها روند علمي خود را طي مي کردند اما هنوز در ابتداي راه بودند. بسياري از رشته ها تازه پايه گذاري شده بود و هنوز هم بسياري از افراد به دليل نبود رشته هاي دانشگاهي مورد علاقه راهي دانشگاههاي خارج از ايران بودند.

پيش از پيروزي انقلاب اسلامي تعداد دانشجويان دانشگاه هاي کشور حدود 150 هزار نفر بود و امروز اين تعداد پس از 32 سال به حدود سه ميليون و 500 هزار نفر رسيده اند.

پس از انقلاب اسلامي و تحولات آن و تحقق انقلاب فرهنگي، دانشگاه هاي کشور طي دو سال تحصيلي 60 - 59 و 61 - 60 تعطيل بودند.

تنها در بخشي از سال تحصيلي 62 - 61 دانشگاه ها برقرار بودند و پس از آن، از سال تحصيلي 63 - 62 تا کنون بدون وقفه در کوران جنگ تحميلي و بعد از آن به تلاش و علم اندوزي پرداختند.

نگاهي اجمالي به دانشگاه هاي کشور و آموزش عالي نوين در ايران نشان مي دهد که 32 سال پس از انقلاب اسلامي 507 دانشگاه، دانشکده ، آموزشکده ، مجتمع آموزش عالي ، موسسه آموزش عالي ، مرکز آموزش عالي ، پژوهشگاه ، پژوهشکده و مراکز پژوهشي اعم از دولتي و غيردولتي در کشور فعال است.

از اين ميان تعداد 302 مرکز به بخش دولتي و 205 مرکز به بخش غير دولتي اختصاص دارد و علاوه بر آن سه دانشگاه جامع علمي - کاربردي، پيام نور و آزاد اسلامي واحدهاي تابعه اي را نيز دارند که دانشگاه پيام نور با 993 واحد ، دانشگاه جامع علمي - کاربردي با 566 مرکز و دانشگاه آزاد اسلامي با 441 مرکز و واحد در اين گروه قرار گرفته اند.

تعداد دانشجويان کشور در سال تحصيلي گذشته 

مجموع دانشجويان در مقاطع کارداني تا دکتري تخصصي در سال تحصيلي گذشته 3 ميليون و 349 هزار و 741 نفر بوده است.

در سال هاي پيش از انقلاب با توجه به نوپا بودن دانشگاهها تعداد اساتيد محدود بود. اساتيدي که تازه از خارج بازگشته بودند در دانشگاهها مشغول به کار شده بودند اما هنوز جوابگوي نياز دانشگاه ها نبود.

پس از رشد دانشگاهها در بعد از انقلاب اسلامي تعداد اعضاي هيئت علمي دانشگاه ها نيز به طور قابل توجهي رشد کرد به طوريکه اکنون بيش از 100 هزار عضو هيئت علمي در دانشگاه هاي کشور مشغول آموزش هستند. البته آموزش عالي به سوي ارتقاي علمي اين تعداد از اعضاي هيئت علمي نيز سوق يافته است.

تعداد اعضاي هيئت علمي دانشگاهها در سال تحصيلي گذشته مجموع پاره وقت و تمام وقت 

از ديگر شاخص هاي قابل توجه در طول تاريخ آموزش عالي نوين در ايران، حضور زنان در دانشگاه ها است. به طوري که در سال هاي اخير دختران 60 درصد ورودي دانشگاهها را به خود اختصاص داده اند.

بر اساس آمار رسمي اعلام شده 58.7 درصد کل دانشجويان شاغل به تحصيل در مراکز دولتي را زنان تشکيل داده اند. اين آمار در بخش غير دولتي 42.3 درصد بوده است و بيشترين تعداد آنها در مقطع کارشناسي است.

دسترسي گروه بيشتري از جوانان ايراني به آموزش عالي پس از انقلاب اسلامي با رشد کمي و کيفي دانشگاه ها محقق شد. در حاليکه در سال هاي قبل از انقلاب اسلامي حدود 15 دانشگاه در کشور وجود داشتند که گستره جغرافيايي آنها محدود به استان هاي تهران ، فارس ، خراسان ، آذربايجان شرقي ، اصفهان ، خوزستان ، کرمان ، همدان ، کرمانشاه و آذربايجان غربي بود. در حال حاضر در همه 31 استان کشور دانشجو وجود دارد اما با اين حال تمرکز 46 درصد از کل دانشجويان کشور در 5 استان تهران، اصفهان، خراسان رضوي، خوزستان و فارس صورت گرفته است.

پس از ارائه آمار کمي درباره آموزش عالي نوين، اين نکته نيز قابل توجه است که در طول سه دهه پس از انقلاب اسلامي تعداد انجمن هاي علمي، مراکز تحقيقاتي، قطب هاي علمي نيز به صورت فزاينده اي رشد کرده است.

تعداد مراکز تحقيقاتي و قطب هاي علوم پزشکي